Νεότερη Ιστορία

Φραγκοκρατία, εποικισμός, Τουρκοκρατία, Επανάσταση 1821.

Οι Φράγκοι κατακτητές 1204-1456 βρήκαν αραιωμένο τον πληθυσμό της Αττικής με διατηρούμενα όμως στην επαρχία χωριά με ντόπιο πληθυσμό.

Ένα απ’ αυτά ήταν και η Χασιά και το μοναστήρι της (Μονή Κλειστών). Σχετικό έγγραφο του Πάπα του 1209 το επισημαίνει όπου αναφέρεται Cassas = Χασιά και Curiomonaster = «της Κυράς το μοναστήρι» κατά ορισμένους ιστορικούς ή «χωριομοναστήρι» κατ’ άλλους. Όπως και νάναι είναι μια σημαντική παρουσία και  μαρτυρία.

Με τον εποικισμό της Αττικής με αρβανίτικο στοιχείο που άρχισε το 1383 φαίνεται ότι ενισχύθηκε πληθυσμιακά και η περιοχή της Χασιάς.

Επειδή όμως υπήρχε το χωριό Χασιά με παλαιοαττικό στοιχείο, επειδή σύγκρουση παλαιών και νέων κατοίκων δεν σημειώνεται και επειδή οι νέοι κάτοικοι ήρθαν κυρίως ως πολεμιστές προασπιστές του Λεκανοπεδίου της Αθήνας αλλά και ως κτηνοτρόφοι, μπορεί να συμπεράνει κανείς ότι εγκαταστάθηκαν κυρίως στις ορεινές προσβάσεις στην Πάρνηθα – Κιθαιρώνα για την απόκρουση άτακτων τουρκαλβανών και στα παράλια (Μεσόγεια) για την απόκρουση πειρατών που προξενούσαν μεγάλες καταστροφές.

Σχετικές πληροφορίες και τοπωνύμια συνηγορούν στην άποψη αυτή. Έτσι έχουμε στην Πάρνηθα: Σκούρτα, Τσουγκράτι, Μαζαρέκα, Κλιμέντι, Ομπόρες, Μπόρσι και ανατολικότερα Τατόϊ-Μαχούνια, Μαλακάσα, Συράκο-Σούλι κ.λ.π. Η έρευνα των τοπωνυμίων αυτών και οικισμών δίνει ενδιαφέρουσες απαντήσεις για το χώρο προέλευσης που είναι η ΒΔ Θεσσαλία και η Ήπειρος (Νότια, Βόρεια). Ένα μέρος δε απ’ αυτούς τους επίλυδες ήταν ποιμένες Σαρακατσάνοι που από αιώνες ζούσαν και εξακολούθησαν να ζουν νομαδική ζωή.

Τα κτήματα που τους δόθηκαν να καλλιεργήσουν και η διετής αφορολογησία (ασυδοσία) των κατοίκων τους επέτρεψαν να ριζώσουν στο χώρο της Αττικής δεδομένου ότι τίποτα δεν τους χώριζε από το παλιό στοιχείο, εφ’ όσον ήταν και ομόθρησκοι αλλά και ομοεθνείς. Γεγονός μάλιστα είναι ότι οι αρβανίτες δεν είχαν ακόμα αποκτήσει εθνική συνείδηση κάτι που έγινε αργότερα στο χώρο της σημερινής Αλβανίας με τους αγώνες του Γεωργ. Καστριώτη ή Σκεντέρμπεη. Σημειώνεται επιπρόσθετα ότι η μετέπειτα ονομασθείσα Αλβανία, αποτελούσε “Θέμα” δηλ. επαρχία της Βυζαντινής αυτοκρατορίας.


Τουρκοκρατία – Επανάσταση του 1821.

Το 1456 τρία χρόνια μετά την πτώση της Κωνσταντινούπολης η Αττική καταλήφθηκε «ειρηνικά» από τους Τούρκους. Έτσι έληξε οριστικά η Φραγκοκρατία και αρχίζει η Τουρκοκρατία που κράτησε μέχρι την Επανάσταση του 1821, ακριβέστερα μέχρι την πλήρη απελευθέρωση το 1833.

Η Χασιά με σουλτανικά φιρμάνια ευνοήθηκε (αφορολογησία) γιατί οι κάτοικοί της  θεωρούνταν φύλακες του δερβενίου τους, για την ασφαλή διακίνηση των ανθρώπων, ταχυδρόμων, επισκεπτών και εμπορευμάτων. Η ανάθεση αυτών των καθηκόντων από την κεντρική Οθωμανική εξουσία είχε ως εύλογη συνέπεια την οπλοφορία των κατοίκων, κάτι που είχε αποφασιστική σημασία στην επανάσταση του ’21 καθώς οι Χασιώτες διέθεταν εξοπλισμένο στρατιωτικό σώμα.

Σε όλη τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας οι Χασιώτες διατήρησαν ένα φιλελεύθερο πνεύμα που άγγιζε τα όρια του ανυπότακτου όπως ο Καίσαρ Βιτάλης (πρόξενος στην Αθήνα του βασιλείου της Νεάπολης) και λοιποί ξένοι περιηγητές σημειώνουν, ενώ ο λόρδος Βύρων που επισκέφθηκε την Αθήνα το 1810 περνώντας από τη Χασιά προσπάθησε με την ποίησή του να κεντρίσει αυτό το φιλελεύθερο πνεύμα.

Εγκατεστημένοι Τούρκοι στο χώρο της Χασιάς δεν υπήρχαν  και τον συμβολικό ετήσιο φόρο εν είδη ανανέωσης της συμφωνίας με την τουρκική εξουσία τον παρέδιδαν οι Χασιώτες στον εντεταλμένο Τούρκο σε γρόσια, τυλιγμένα σε ένα μαντήλι στην μύτη του σπαθιού, όπως διέσωσε η παράδοση στα Δερβενοχώρια Η διατήρηση των Χασιώτικων προνομίων επιβεβαιώνονταν κατά καιρούς με σουλτανικά φιρμάνια.

Στις παραμονές της Επανάστασης εκλεγμένος από τους συμπατριώτες του καπετάνιος δερβεντζής στη Χασιά ήταν ο Μελέτης Σταμ. Βασιλείου. Γεννήθηκε στη Χασιά το 1778 και έχαιρε εκτίμησης και σεβασμού από τους συμπατριώτες του. Φύση φιλελεύθερη ο καπετάν Μελέτης είχε μυηθεί στη Φιλική Εταιρεία και ήταν σε διαρκή συνεννόηση με το κέντρο των Φιλικών της Λιβαδειάς.

“Πρώτη Απριλίου [1821]” “εσήκωσα τους Χασιώτες εις τα άρματα και έπειτα όλα τα χωριά της Αθήνας με ζόρι και εις τους 18 του Απριλίου επήγα εις τον Κάλαμον και επολέμησα με τον Ομέρ μπεη και τους Ευριπιώτας, εις τας 25 του Απριλίου εμπήκαμεν μέσα εις τας Αθήνας και εκλείσαμεν τους Τούρκους ……” αυτά γράφει ο καπετάν Μελέτης αργότερα σε επιστολή του στον Άρειο Πάγο κι αυτή είναι η αληθινή ιστορία.

Μετά τις πρώτες συγκρούσεις τον Απρίλιο ο καπετάν Μελέτης σε συνεργασία με τον Μενιδιάτη οπλαρχηγό Αναγνώστη Κουρκατιώτη, Φιλικό κι αυτόν, οργάνωσαν στρατόπεδο στο Μενίδι και στις 25 Απριλίου βοηθούμενοι και από άλλους κατοίκους της Αττικής 100 Κουλουριώτες και λίγους νεαρούς Αθηναίους μπήκαν ελευθερωτές στην Αθήνα με 1200 συνολικά άνδρες.

Τα επόμενα χρόνια ο Μελέτης και τ’ αδέλφια του Θανάσης και Γιάννης πολέμησαν μέσα και έξω από την Αττική υπό τον Οδυσσέα Ανδρούτσο κ.α. Το 1826 ο καπετάν Μελέτης δολοφονήθηκε από συμπατριώτες του φυσικούς αυτουργούς ενώ ο στρατηγός Μακρυγιάννης δείχνει στα απομνημονεύματά του προς το μέρος των Αθηναίων προκρίτων ως ηθικών αυτουργών.

Τα αδέλφια του Μελέτη συνέχισαν τον αγώνα και ο Θανάσης ορίστηκε «αρχηγός των όπλων» της Χασιάς. Τόσο αυτός όσο και ο αδελφός του Γιάννης τιμήθηκαν με το «Αργυρούν αριστείο» αργότερα με απόφαση του Βασιλιά Όθωνα, ο δε Θανάσης την 4/7/1844 κατατάχτηκε τιμητικά με απόφαση του βασιλιά Όθωνα, ως «υπολοχαγός της φάλαγγας».

Η ιστορική έρευνα έχει ανασύρει από τη λήθη αρκετούς επώνυμους Χασιώτες που πολέμησαν για την ελευθερία. Ανάμεσα σ’ αυτούς και οι Τσεβάδες, ο Δήμος Τσεβάς, ο ταξίαρχος Μήτρος Τσεβάς, ο χαμένος πρόωρα στις τειχομαχίες της Ακρόπολης Δημήτριος Τσεβάς, ο χιλίαρχος Προκόπης Αντωνίου, ο Γιάννης Τζουκλίδης, οι Λιοσέοι, οι Καμπόληδες και τόσοι άλλοι.

Αξιόλογη συμμετοχή είχαν και οι ιερωμένοι Παγκράτιος Καματερός και Δανιήλ Βρεττός καλόγεροι της Μονής Κλειστών και οι παπα Σωτήρης Τσίγκος, παπα Δημήτρης Μπρέμπος, παπαναστάσης Δέδες και παπα Γιάννης Ισιδώρου, που ως διαπρεπείς αγωνιστές τιμώνται αργότερα με το «Αργυρούν αριστείο».

Οι τελευταίες μάχες στην Αττική έγιναν στις 25 Μαΐου και 6 Ιουνίου 1829 στον Αη Γιάννη της Χασιάς. Οι Έλληνες υπό τον στρατηγό Βάσο Μαυροβουνιώτη και με τη συμμετοχή Χασιωτών, Μενιδιατών κ.λπ. κατοίκων της Αττικής κατενίκησαν τους Τούρκους που μέχρι την αποχώρησή τους στις 31 Μαρτίου 1833 δεν τόλμησαν αντιπαράθεση κλεισμένοι στην Αθήνα.

                                                                                                  Συντάκτης: ΔΗΜ. ΓΙΩΤΑΣ